30

του Flammentrupp


Σεπτέμβριος 1984. Η απαρχή της μετάβασης αποτυπώνεται συμβολικά με την είσοδό μου στο Γυμνάσιο. Η παιδική ηλικία μένει πίσω. Πλέον βρίσκομαι στον προθάλαμο της ενηλικίωσης. Αρχίζω να βιώνω διαφορετικά τις καταστάσεις. Τις νιώθω πρωτόγνωρες. Δεν είμαι ο ίδιος. Η ψυχολογία και η συμπεριφορά μου γίνονται αλλοπρόσαλλες, καθώς μπαίνω στην εφηβεία. Εξακολουθώ να παίζω subbuteo και να συμμετέχω σε αυτοσχέδια ράλι με αυτοκινητάκια στο πεζοδρόμιο της γειτονιάς αλλά ταυτόχρονα κάτι με κάνει να βλέπω τα θηλυκά με «άλλο μάτι». Διαβάζω «Μπλεκ», «Αγόρι» και «Περιπέτεια», όμως αρχίζω να ενδιαφέρομαι για τον Ιούλιο Βερν και τα βιβλία του πατέρα μου με τους περίεργους τίτλους, γραμμένα από παράξενους συγγραφείς, με εντυπωσιακά ονόματα όπως Έριχ Φον Νταίνικεν. «Φον; Πω ρε φίλε, τι θα γράφει ο τύπος;» διερωτώμαι.  Αναφέρομαι στην εποχή που θα συμβούν πράγματα τα οποία θα θυμάσαι για πάντα ή θα σε σημαδέψουν επ’ αόριστο. Μια τέτοια συνάντηση με το πεπρωμένο έγινε τέσσερεις μήνες αργότερα. Ιανουάριος του 1985 και το σφυρί του Θωρ πέφτει στο μπερδεμένο εφηβικό μου κεφάλι υπό τους ήχους του Heavy Metal. 

Η γνωριμία
Ο κολλητός μου έχει έναν αδελφό πέντε χρόνια μεγαλύτερο από εμάς. Ακούει μια μουσική περίεργη κι επιθετική. Δεν έχει σχέση με την μόδα της εποχής που απαντάει στα ονόματα Duran-Duran, Wham, A-ha, Madonna, κλπ. Στον φίλο μου αρχίζει να αρέσει η μουσική επιλογή του αδελφού του και μου προτείνει να έρθει σπίτι μου με κασέτες να ακούσουμε μαζί ορισμένες επιλογές του. Η επικρατούσα μουσική τάση της εποχής δεν ακούγεται ευχάριστη στ’ αυτιά μου κι έτσι, γεμάτος ενθουσιασμό για την νέα εξερεύνηση, το αποδέχομαι. Οι κασέτες έχουν επιλογές από διάφορα συγκροτήματα, όλα άγνωστα σε μένα, με αλλόκοτους τίτλους τραγουδιών. Έχουν όμως έναν κοινό παρονομαστή. Τον ίδιο τον ήχο. Τα αυτιά μου έχουν κολλήσει στο μοναδικό ηχείο του μικρού κασετοφώνου και ως πύλες ορθάνοιχτες ανοίγουν δρόμο στις άγνωστες μελωδίες για να ποτίσουν το Είναι μου και να με περάσουν σε έναν άλλο κόσμο. Η μουσική είναι το μεγαλύτερο δώρο στον Άνθρωπο (εφόσον υποθέσουμε ότι γεννιέται υγιής) και όταν κάποιος πετυχαίνει να συντονιστεί ολικά με τους ήχους της, τότε απλά... βιώνει. 

Η συνέχεια
Εκείνες οι κασέτες έμειναν πολλές ημέρες στο σπίτι μου. Έπρεπε να τους αφιερώσω πολλή προσοχή. Επιπλέον, οι γονείς μου δεν είχαν σχέση με την αντίστοιχη τεχνολογία κι έτσι δεν είχα την δυνατότητα να ηχογραφήσω από κασέτα σε κασέτα. Δεν διέθετα καν ένα καλό πικάπ. Είχα  ένα παμπάλαιο έπιπλο γύρω στο 1 ½ μέτρο μήκος με ενσωματωμένο πικάπ και ραδιόφωνο, κατασκευασμένο κάπου στην δεκαετία του 1960. Κάθε μέρα έκανα ερωτήσεις στον κολλητό σχετικά με την μουσική. Πολλές φορές τις έγραφα σε χαρτί για να τις δώσει στον αδελφό του να τις απαντήσει. «Από πού είναι αυτοί;», «πόσους δίσκους έχουν βγάλει;», «πως λέγεται ο τραγουδιστής;», «ποιους δίσκους έχεις από αυτούς;», «πότε να έρθω να τους πάρω;», κ.ο.κ. Δειλά-δειλά ξεκίνησα να ζωγραφίζω τα βιβλία, τα τετράδια και το θρανίο με τα logos των συγκροτημάτων. Η τσάντα, απομεινάρι από τις ημέρες του Δημοτικού, δεν είχε χώρο για πολλά-πολλά, αλλά όπου έβρισκα ελεύθερο χώρος απλά … έπαψε να υπάρχει [1].


Οι μήνες περνούν και οι «σφαλιάρες» που τρώω, απανωτές. Ένας συμμαθητής απ’ το φροντιστήριο αγγλικών μου δίνει μια κασέτα που η πρώτη πλευρά της περιέχει όλο τον δίσκο «Hail to England» των Manowar. Όταν ακούω το τραγούδι «Blood of my Enemies», αφενός νιώθω να εγκαταλείπω το κορμί μου και να ταξιδεύω σε άλλα σύμπαντα, αφετέρου…αφηνιάζω! Δεν ξέρω πόσες φορές το ακούβ αυτό το απόγευμα. Είμαι μόνος στο σπίτι και μπορώ άνετα να ουρλιάξω και να χτυπηθώ. Για αρχή το ακούω τόσες φορές ώστε να μπορέσω να προφέρω υποτυπωδώς τους στίχους του ρεφρέν και όχι απλώς να κραυγάζω σαν άνθρωπος των σπηλαίων. Τελικά, ετούτο το ανοιξιάτικο απόγευμα, οι φίλοι παίζουν μπάλα χωρίς εμένα. Δεν ξεκολλώ με τίποτα. 

Λίγο καιρό αργότερα και ακούω με ευχαρίστηση πως ένας εικοσάχρονος που εργαζόταν στο ίδιο εργοστάσιο με την μητέρα μου, προσφέρεται να γράψει μια κασέτα για μένα, όταν μαθαίνει από αυτήν ότι ο γιος της «ακούει κάτι μαλλιάδες να κοπανάνε κατσαρόλες κι έχει γεμίσει και τους τοίχους με δαύτους». Μέσα στην κασέτα υπάρχει και το τραγούδι «Creeping Death» των Metallica. «Ω, θεοί! Δεν μπορεί να είναι αληθινό αυτό που ακούω !!!».  Ο καιρός περνά και πέφτει στα χέρια μου ένα βινύλιο-συλλογή που περιέχει το τραγούδι «Killed by Death» των Motorhead. Μετά τη νιοστή φορά ακρόασης το σπίτι χρειάζεται σίγουρα επισκευή.

Τα πρώτα βινύλια
Αφού περνά ένα δίμηνο μύησης φτάνει ο Μάρτιος και μαζί τα γενέθλιά μου. Γίνομαι δώδεκα ετών. Με το χαρτζιλίκι των γενεθλίων θα αγοράσω τα πρώτα μου βινύλια. Ο Steve Harris και η παρέα του με έχουν ήδη κερδίσει και τα «The Number of the Beast» και «Piece of Mind» αποτελούν τα πρώτα λατρευτικά αντικείμενα της νέας μου θρησκείας. Ολόκληρο το χαρτζιλίκι φυλάσσεται ως κόρη οφθαλμού για τον ιερό σκοπό. Ακόμα και τα «εξτραδάκια», 50 δραχμές για μια τυρόπιτα στο σχολείο, πηγαίνουν εκεί. Τι σημασία έχει ένα κολατσιό όταν έχω λουστεί στο «αίμα των εχθρών μου» και δεν το έχω αποκτήσει ακόμα για να λούζομαι κάθε μέρα, κάθε ώρα και κάθε στιγμή;  

Το περιοδικό
Ιούνιος 1985. Καλοκαιρινές διακοπές στον Κάλαμο και βρίσκομαι στο πρατήριο τύπου της περιοχής. Εκεί, προς μεγάλη μου έκπληξη βλέπω ένα περιοδικό να τιτλοφορείται «Heavy Metal». Δεν ήξερα ότι υπήρχε κάτι τέτοιο. Φυσικά, ξέχασα τον αρχικό λόγο για τον οποίο είχα πάει στο πρατήριο και το άρπαξα. Έκτοτε, ξεκινά μια θρησκευτική σχέση ευλάβειας η οποία συνεχίζεται ως τον Δεκέμβριο του 1998. Κάθε μήνα η προσμονή ολοένα και μεγαλώνει. Ο χρόνος σταματά μέχρι να τελειώσω την ανάγνωση και της τελευταίας λέξης. Οι καιροί είναι δύσκολοι ως προς την ενημέρωση. Το heavy metal ως μουσική επιλογή είναι αποκλεισμένο από τα ΜΜΕ και όλες οι πληροφορίες πρέπει να αλιευθούν από την «Βίβλο». 


Αργότερα, έρχεται και η συνεργασία με το διεθνές Metal Hammer και τα πράγματα βελτιώνονται. Τρεις είναι οι στήλες που μου αλλάζουν την βαρυμεταλλική –και όχι μόνο– οπτική. Η «Πολεμική Σημαία του Ήλιου» από τον Χάρη τον «Sun Knight» αποτελεί την πρώτη εξ αυτών. Epic metal, φανταστική λογοτεχνία και –το καλύτερο απ’ όλα– κάποιες «περίεργες» φιλοσοφικές και πολιτικές απόψεις, κόντρα στο ρεύμα των καιρών. Αληθινό «heavy metal για λίγους»! 


Η δεύτερη στήλη είναι τα «Forgotten Jewels» του Δημήτρη Στεργίου και της Πόπης Στέφα. Διαμάντια κυρίως από το χώρο του NWOBHM αλλά και από τις ΗΠΑ (είτε από το χώρο του Southern Rock είτε από κλασικό heavy metal) καθώς επίσης και από την υπόλοιπη Ευρώπη. Τέλος, η στήλη «Monuments» του Χρήστου Κισατζεκιάν. Hard Rock της δεκαετίας του ’70 για πραγματικούς μερακλήδες. Μια στήλη που αξίζει ιδιαίτερης μνείας είναι εκείνη της αλληλογραφίας. Σε μια εποχή που οι λέξεις internet, chat, forum κλπ είναι άγνωστες η στήλη αυτή δίνει τον παλμό για ανταλλαγή απόψεων αλλά και διαμάχης. Thrash εναντίον epic, διαφωνίες επί απόψεων των συντακτών, κριτική για την ύλη του περιοδικού και πολλά άλλα. Γλυκιά νοσταλγία…

Επιπλέον ΜΜΕ  
Το κορμί μου διαπερνάται από ρίγη την ημέρα που η εκπομπή «Μουσικόραμα» στο πρώτο κανάλι της κρατικής τηλεόρασης έχει αφιέρωμα στο heavy metal. Το γνώριζα εκ των προτέρων, αφού το είχα διαβάσει σε περιοδικό με το τηλεοπτικό πρόγραμμα. Διαθέτοντας συσκευή βίντεο, το must της εποχής, προμηθεύομαι μια βιντεοκασέτα για να γράψω την εκπομπή και να την απολαμβάνω καθημερινά. Μόνο οι λέξεις «σοκ και δέος» δύνανται να περιγράψουν το συναίσθημα. Judas Priest (Locked In), Van Halen (Dreams) και μερικά ακόμη video clips κάνουν την εφηβική καρδιά μου να χτυπά τόσο δυνατά που νομίζω πως θα ξεριζωθεί. Στο ραδιόφωνο τα πράγματα δεν ήταν καλύτερα. Για αρκετά χρόνια, έψαχνα τα βράδια «πειρατικούς» σταθμούς που έπαιζαν την αγαπημένη μουσική. Αλλά και στην εποχή της ελεύθερης ραδιοφωνίας, μια απ’ τα ίδια. Ακόμα και σταθμοί με την λέξη rock στην ονομασία τους δεν έχουν στο ρεπερτόριό τους αυτό που όλοι θέλουμε. Για κάποιους rock ήταν (και είναι) μόνο το alternative. Σποραδικά, πετυχαίνω κάποιους ραδιοφωνικούς παραγωγούς (π.χ. Αλέξανδρος Ριχάρδος), που κάνουν μια εβδομαδιαία εκπομπή σε κάποιον σταθμό. Αργότερα, θα προκύψει μια προσπάθεια με το σταθμό Sky Rock η οποία δεν θα ευοδωθεί. 

Το πρώτο μπλουζάκι
Καλοκαίρι 1986 κι έχω πάει διακοπές με τους δικούς μου στο Πευκί της Εύβοιας. Σε απογευματινή βόλτα μπαίνουμε σε ένα κατάστημα με εποχιακά είδη. Έχει και μπλουζάκια στα οποία μια αόρατη δύναμη με σπρώχνει να πάω. Στο σταντ κρέμονται πολλά έγχρωμα t-shirts κι ένα μαύρο. Το βγάζω απ’ τη θέση του και το κοιτώ. Έχει το εξώφυλλο του «Killers» των Iron Maiden. Το διπλώνω και το πάω στο ταμείο λέγοντας στους δικούς μου «θα πάρω αυτό». Δεν έδωσαν σημασία. Αν έδιναν, μάλλον ο Eddie με το τσεκούρι δεν θα γινόταν δικός μου. Είμαι σίγουρος πως η λατρεμένη μούμια μου έκλεισε το μάτι όταν έμπαινε στη σακούλα.  


Η πρώτη συναυλία
Είναι 1988 και σκάει σαν κεραυνός η είδηση πως θα παίξουν οι Motorhead για τρεις βραδιές στο κλειστό γυμναστήριο του Σπόρτινγκ. Οι συναυλίες στην Ελλάδα προς το παρόν είναι πιο σπάνιες κι από πεντοχίλιαρο πεταγμένο στο φεγγάρι. Πριν από αυτούς έχουν παίξει οι Saxon, το 1986, στο γήπεδο του Απόλλωνα, στην Ριζούπολη, αλλά ήμουν πολύ πιτσιρικάς για να πάω. Άραγε, τώρα θα με αφήσει ο πατέρας μου ή θα την χάσω κι αυτή; Αγωνία. Το «εντάξει, μπορείς να πας» τελικά έρχεται και με την αδρεναλίνη στα ύψη τρέχω να πάρω το εισιτήριο. Το βράδυ πριν την συναυλία δεν νομίζω πως κοιμάμαι καθόλου. Φτάνει η μεγάλη στιγμή. Μαζί με  τον κολλητό παίρνουμε το τρένο για το γήπεδο. Γύρω μας υπάρχουν κι άλλοι, συνήθως μεγαλύτεροι, ντυμένοι με την «μεταλλική πανοπλία» της εποχής. Νιώθω ένα πρωτόγνωρο συναίσθημα. Το συναίσθημα του «ανήκειν» σε μια ομάδα και μάλιστα στον ύψιστο βαθμό. Θα μπορούσα να πιάσω κουβέντα με τον κάθε άγνωστο «αδελφό του σφυριού», να αγκαλιαστώ και να χτυπηθώ υπό τους εκστατικούς ήχους της ίδιας μουσικής, να μιλήσω με κοινούς κώδικες επικοινωνίας.


Το πώς αισθάνομαι κατά την διάρκεια της συναυλίας μάλλον δεν μπορώ να το περιγράψω. Απλά θα πω ότι ουρλιάζω «ο Τέιλορ, ο Τέιλορ !!!!» όταν ο Phil «Animal» Taylor βγαίνει πρώτος στην σκηνή, λες και βλέπω κάτι εξώκοσμο. Μα δεν είναι κάτι εξώκοσμο; Πρώτη συναυλία για έναν δεκαπεντάχρονο με τους θεούς που έγραψαν το «Killed by death» – αν δεν είναι αυτό υπερβατικό, τότε τι είναι;  

1992
Μια χρονιά ιδιαίτερη για μένα, αφού, θα παραμείνω στις ΗΠΑ ως το τέλος της. Εκεί, λαμβάνει χώρα και η πρώτη μου αγορά cd. Μου κάνει εντύπωση ο ήχος και κυρίως το γεγονός πως σχεδόν όλα έχουν ένθετο με στίχους (πράγμα όχι απαραίτητο στο βινύλιο), αλλά η απόλαυση της εξερεύνησης του εξώφυλλου έχει χαθεί. Πώς να θαυμάσεις το «Powerslave» σε ένα χαρτί 12x12 εκατοστών; Πώς να χαθείς σε λεπτομέρειες της εικαστικής υποστήριξης ενός δίσκου όταν δεν έχεις ένα gatefold εξώφυλλο; Το μεγάλο μου πλεονέκτημα είναι οι συναυλίες. Στην Ελλάδα τα πράγματα δεν έχουν βελτιωθεί ιδιαίτερα. Μια-δυο συναυλίες τον χρόνο με ονόματα αγαπημένα αλλά όχι μεγάλα (με εξαίρεση τους Iron Maiden το 1989 στην Νέα Φιλαδέλφεια) αφήνουν ακόρεστο το πάθος του ελληνικού «μεταλλικού κοινού». 


Αντίθετα στις Η.Π.Α θα μου δοθεί η ευκαιρία να δω τους Iron Maiden στην περιοδεία του «Fear of the Dark» με support band τους Testament, την καλοκαιρινή περιοδεία των Metallica/Guns‘n’Roses, τους Def Leppard στους οποίους απόλαυσα τον τελειότερο ήχο σε συναυλία κλειστού χώρου, τον Ozzy Osbourne στις υποτιθέμενες τελευταίες του συναυλίες με support τους Black Sabbath (αλλά με τραγουδιστή τον Rob Halford, καθώς ο θεός R.J. Dio αρνείται να βγει στη σκηνή πριν τον Ozzy). Νιώθω ευλογημένος και περιμένω την στιγμή της επιστροφής στην πατρίδα για να διηγηθώ στους «αδελφούς του ατσαλιού» τις εμπειρίες μου. 


Η συνέχεια ΙΙ
Μέρες, μήνες, χρόνια περνούν και το heavy metal εξακολουθεί να διαμορφώνει σε μεγάλο βαθμό την αισθητική και τον τρόπο ζωής μου. Οι συντροφιές μου είναι ανάμεικτες αλλά οι σοβαρές συζητήσεις μπορούν να γίνουν μόνο με μεταλλάδες (ή ροκάδες, γενικότερα). Μπορεί η φανταστική λογοτεχνία να μαγνητίζει το ενδιαφέρον μου, αλλά ως έφηβος κι αργότερα ενήλικος, δείχνω ταυτόχρονα ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για τα κοινωνικοπολιτικά ζητήματα. Τραγούδια όπως το «Disposable Heroes» (Metallica), «Critical Mass» (Nuclear Assault), «The American Way» (Sacred Reich), «Run to the Hills» (Iron Maiden), «Orgasmatron» (Motorhead) κι εκατοντάδες άλλα, δίνουν το έναυσμα για ατέλειωτες συζητήσεις στα «μεταλλικά στέκια», πράγμα που δεν μπορώ να βρω στις παρέες με «καρεκλάδες» και «σκυλάδες». Αγαπημένο στέκι η pub Fame στην γειτονιά μου, το Περιστέρι. Τον χώρο νοικιάζει ο Αντώνης. Μπορεί να βρίσεις τη μάνα του και να σε κοιτάξει αδιάφορα. Βρίσε τους Manowar και ο λαιμός σου δεν θα έχει λόγο ύπαρξης, καθώς δεν θα έχει από πάνω του κάτι για να στηρίξει. Στις (θεϊκές) μουσικές επιλογές ο Μιχάλης. «Angel’s Holocaust» (Iced Earth) με εισαγωγή που ανασταίνει νεκρούς και αμέσως μετά «God of Thunder of Wind and the Rain» (Bathory) – «σπαθιά στον αέρα και ψόφο ρε σκατόφλωροι !!!»  

«Χωρίς Ανάσα», «Ηχόχρωμα», «Όμπρε» και άλλοι λιγότερο γνωστοί χώροι φιλοξενούν την μουσικό πάθος μου και την επιθυμία για κοινωνία με αδελφούς στο νεορομαντικό δισκοπότηρο. Κολυμπώ «Γρήγορα σαν τον Καρχαρία» παρέα με τους Accept, ταξιδεύω «Κάπου στο Διάστημα» με το διαστημόπλοιο των Gamma Ray, υποδέχομαι με τους Demon τον «Απρόσμενο Επισκέπτη», θαυμάζω μαζί με τους Heavy Load τους «Βαρυμεταλλικούς Αγγέλους», περπατώ στα γκρίζα πεζοδρόμια της βιομηχανικής Αγγλίας με τους συντρόφους του NWOBHM,  σαλπάρω σε άγνωστες θάλασσες με το πειρατικό των Running Wild, καβαλικεύω ιπτάμενες μηχανές με τους Judas Priest για να πετάξω παρέα με τον «Painkiller», χάνομαι στη «Νεκρόπολη» με τους Manilla Road, διαβάζω το «Ημερολόγιο του Τρελού» Ozzy Osbourne, ξεσκεπάζω τις δολοπλοκίες του «Doctor-X» με τους Queensryche, πολεμώ τα «αγαρηνά σκυλιά» στο πλευρό του Σταυροφόρου των Saxon, ακούω τον Ευγενή Βάρβαρο να μου μιλά μέσα απ’ τους αιώνες δια στόματος Virgin Steele ενώ στέκομαι αρωγός στους Helloween κατά την προσπάθεια του «Φύλακα των Επτά Κλειδιών» να ελευθερώσει τον κόσμο του από το κακό. Η πύλη για τις Ονειροχώρες του heavy metal είναι καθημερινά ανοικτή.
       
Η πτώση
Γύρω στο 1997-1998 «άκουσα να φαλτσάρει η μουσική μου», όπως λέει κι ο ποιητής. Σχεδόν δεκατρία χρόνια αδιάκοπου βομβαρδισμού με έχουν κάνει να θέλω ένα διάλλειμα. Από το 1992 και μετά συμβαίνουν πολλά στον κόσμο και στην μουσική βιομηχανία. Η παγκοσμιοποίηση έρχεται και το heavy metal αποδυναμώνεται. Grunge, funk και άλλα μεταμοντέρνα ρεύματα νοθεύουν τον ήχο και την κουλτούρα του ευρύτερου σκληρού ήχου. Ως συνεπής νεορομαντικός αδιαφορώ για αυτές τις τάσεις και παραμένω πιστός στις παραδεδομένες μουσικές κι αισθητικές μου αρχές. Ακόμη κι έτσι, όμως, τα πράγματα δείχνουν διαφορετικά. Το σύγχρονο heavy metal, ηχεί στ’ αυτιά μου ως απλή επανάληψη της δεκαετίας του ‘80 με πιο νέο τεχνολογικά ήχο. Μου αρέσει το «Tunes of War» των Grave Digger αλλά νιώθω σαν να ακούω Accept. Πωρώνομαι με Stratovarius αλλά έχω την εντύπωση πως ακούω Helloween. Εκτιμώ το «Dark Saga» των Iced Earth (ως φίλος των comics) αλλά απλώς ακούω τους Metallica όπως θα έπρεπε να είναι. Οι ήρωες της προηγούμενης δεκαετίας βγάζουν μέτριους έως κακούς δίσκους. Άνοδος και Πτώση. Ακόμη και η «Βίβλος» δεν έχει να μου πει πλέον κάτι. Ζω εκείνη την καταραμένη στιγμή που πολλοί ομοϊδεάτες έζησαν, λύγισαν και άλλαξαν. Σίγουρα, όμως, τα πράγματα είναι διαφορετικά για μένα. 

Σιχαίνομαι τον ανατολίτικο τρόπο με τον οποίο προσλαμβάνεται η νεότερη ελληνική μουσική κουλτούρα και το άνευ συναισθήματος ή ψυχής χορευτικό ντάπα-ντούπα. Αποζητώ κάτι πιο «ήρεμο» και «καινούργιο» για τα αυτιά μου. Έτσι, έρχεται η στιγμή να εκτιμήσω τους προπάτορες της αγαπημένης μου μουσικής. Χοντρικά μπορούμε να πούμε ότι ανάμεσα στο 1965 και το 1979 έχουν μπει οι βάσεις πάνω στις οποίες θα στηριχτεί το «βαρυμεταλλικό Έβερεστ» της δεκαετίας του ‘80. Προχωρώ σε μονοπάτια όχι άγνωστα αλλά ελάχιστα περπατημένα από εμένα και νιώθω σχεδόν το ίδιο συναίσθημα του Ιανουαρίου του 1985. Η μέρα μου ξεκινάει με βαρύ ιρλανδικό καφέ παρέα με τον Phil Lynott και τους Thin Lizzy για να καταλήξει το βράδυ σ’ ένα σκοτεινό μπαρ να πίνω ουίσκι με τον Rory Gallagher ακούγοντας τον Gary Moore να βγάζει τον πόνο του για μια γυναίκα μέσω της ηλεκτρικής του κιθάρας. Περπατώ ξυπόλητος μ’ ένα μπουκάλι μπέρμπον στα λιβάδια του Νότου παρέα με τους Lynyrd Skynyrd, τους Outlaws και τους Black Oak Arkansas. Κάνω βόλτα στην καρδιά της πόλης με τον David Coverdale και μιλάμε για γυναίκες. Ο Ritchie Blackmore και ο Ronnie James Dio με προσκαλούν σε ταξίδι στην άκρη του Ουράνιου Τόξου για να γνωρίσω τον «Άνθρωπο στο Ασημένιο Βουνό». Οι Led Zeppelin μου ζητούν να αποκρυπτογραφήσω τα μυστικιστικά τους σύμβολα και οι Uriah Heep να αποσυμβολίσω την «Κυρία με τα Μαύρα». Μέσω της στήλης «Monuments» θα γνωρίσω κι όλους εκείνους που η ιστορία δεν τους κατέγραψε ως «μεγάλους» αλλά καταγράφτηκαν ως τέτοιοι στην καρδιά του κάθε μυημένου. Η γνωριμία με τους προπάτορες θα μεγαλώσει ακόμη περισσότερο την αγάπη μου για τη σκληρή μουσική.  

21ος αιώνας
Μεγαλώνοντας, η ζωή μας αλλάζει και μπαίνουν νέες υποχρεώσεις στην καθημερινότητά μας. Δεν θα ξεφύγω από τον μέσο όρο. Εργασία, γάμος, παιδιά. Ο χρόνος και, κυρίως, το χρήμα λιγοστεύουν. Η ίδια η μουσική δεν μου προκαλεί το παλαιό ενδιαφέρον. Τελικά δεν ξέφυγα ποτέ από το συναίσθημα του «ακούω τα ίδια με πιο σύγχρονο ήχο». Ασχολούμαι ελάχιστα με την τωρινή «μεταλλική εποχή». Όλο και λιγότερα τραγούδια μου προκαλούν το ενδιαφέρον και, ελλείψει χρημάτων και παρέας, δεν πηγαίνω σε συναυλίες. Οι παλιοί σύντροφοι έχουν χαθεί μαζί με τα στέκια. Η εξέλιξη της τεχνολογίας έχει παρασύρει και την μεταλλική μου πραγματικότητα. Οι μουσικές μου έχουν ψηφιοποιηθεί κι ακούγονται από τον υπολογιστή και τα ηχεία του. Έχω πάνω από μια δεκαετία να αγοράσω βινύλιο ή cd. Το youtube μου δίνει τη δυνατότητα να ακούσω ό,τι θέλω ή ακόμα και να το αποθηκεύσω.


Αναρωτιέμαι αν οι σημερινοί πιτσιρικάδες νιώθουν το ίδιο έντονο συναίσθημα με τη δική μου γενιά. Αγωνιούσαμε για το ποιος θα πάρει έναν δίσκο για να μας τον δώσει να τον ακούσουμε. Περιμέναμε υπομονετικά το πότε θα γίνει αυτό και προσπαθούσαμε με όποιο μέσο υπήρχε να ακούσουμε, έστω κι ένα μικρό μέρος από κάποιο τραγούδι. Ο μεγάλος κόπος έδινε και ασύγκριτα μεγαλύτερο συναίσθημα. Πόσο μπορεί να ισχύει αυτό σήμερα, όταν απλά «κατεβάζεις» κι αν δεν σου αρέσει το «σβήνεις»; Εύχομαι τα πράγματα γι αυτούς να είναι το ίδιο έντονα όπως με εμάς, και απλώς εγώ να είμαι ένας «παραπονιάρης γέρος» κολλημένος στα 80’s με ολίγο από 90’s.  

Επίλογος
Προσπαθώντας να βρω τις λέξεις για να τελειώσω αυτό το ταξίδι στο χωροχρόνο, έγινα μάρτυρας ενός ασυνήθιστου γεγονότος. Γράφω στον φορητό υπολογιστή ξαπλωμένος στο κρεβάτι, όταν στο δωμάτιο πέφτει απόλυτο σκοτάδι. Ένα μικρό ιριδίζον φως έρχεται από τον καθρέφτη στον απέναντι τοίχο. Γεμάτος  περιέργεια για το φαινόμενο, πηγαίνω εκεί να δω τι συμβαίνει. Αντί για το είδωλο του σαρανταδυάχρονου, πια, άντρα βλέπω έναν έφηβο. Φοράει παντελόνι τζιν «σωλήνα», αθλητικά μποτάκια κι ένα κοντομάνικο μπλουζάκι με στάμπα το «Killers» των Iron Maiden. Στον ώμο του κρέμεται μια παλιά στρατιωτική τσάντα με βιβλία του σχολείου. Βγάζει από μέσα ένα από αυτά και το ανοίγει στην πρώτη σελίδα. Κάτω από το ονοματεπώνυμό έχει γράψει το αγαπημένο του σύνθημα. Μου το δείχνει χαμογελώντας: «heavy metal ‘till death». Με έναν κόμπο στο λαιμό, του απαντώ παραφράζοντας το σύνθημα της αγαπημένης μας πράσινης εξέδρας: 

«Αιώνια πιστός
Δεν γίνεται αλλιώς
Εκατό χρόνια Βαρυμεταλλικός».

Ο πιτσιρικάς στον καθρέφτη πέτυχε αναμφίβολα τον σκοπό του. Έχουν περάσει μερικές ώρες και η απόφαση λαμβάνεται οριστικά. Πηγαίνω στον υπολογιστή και στέλνω το μήνυμα το οποίο εδώ και καιρό είχα ετοιμάσει. Η απάντηση που λαμβάνω είναι άμεση και δικαιώνει την επιλογή μου. Μια μέρα μετά συναντώ τον Σταμάτη. Συζητάμε και γίνομαι μέλος της ομάδας. 

Δυο χρόνια μετά, η επιστροφή στην δράση είναι ολική. Αρθρογραφία, συζητήσεις, διανομή ενημερωτικού υλικού και υποδοχή νέων μελών. Μα πάνω απ’ όλα καλή παρέα, βροντερά γέλια, ομαδικές «εφορμήσεις» σε δικά μας στέκια ή συναυλίες, και κυρίως, το ανεπανάληπτο συναίσθημα του ανήκειν σε μια οργανική κοινότητα συναγωνιστών να διαπερνά το κορμί και να αποτυπώνεται στο χαμόγελο. 


Οι παλιοί νεορομαντικοί, εκείνοι που κάποτε κάναμε προσκλητήριο φρουράς υπό την σκιά της «Πολεμικής Σημαίας» του Sun Knight, ανταμώνουμε ξανά, εμπλουτίζουμε την νεορομαντική αφήγηση και με την συντροφιά νεαρών συναγωνιστών και φοιτητών, συσπειρωνόμαστε στην δική μας αυτόνομη κίνηση κι απλώνουμε το μήνυμα της Φ.ΛΕ.ΦΑ.ΛΟ ανά την χώρα. 

Αιώνια παιδιά… περιπλανώμενοι φύλακες… Ρομαντικοί για πάντα.

Εικόνα 2) Παλιό τεύχος του περιοδικού «Heavy Metal». Στο κάτω μέρος λείπουν κομμάτια που ψαλιδίστηκαν για να στολίσουν σχολικά βιβλία.
Εικόνα 3) Φωτοτυπία της πρώτης War Flag, που δημοσιεύθηκε στο Metal Hammer.
Εικόνα 4) Απόκομμα εισιτηρίου της συναυλίας των Motοrhead στο Σπόρτινγκ.
Εικόνα 5) Απόκομμα εισιτηρίου της συναυλίας των Iron Maiden στην Νέα Φιλαδέλφεια.
Εικόνα 6) Αποκόμματα συναυλιών από τις Η.Π.Α.
Εικόνα 7) Διαφημιστικό flyer συναυλίας σε club στις ΗΠΑ 


Σχόλια


Ο/Η Σταμάτης Μαμούτος είπε...
...και πάμε όπως παλιά, ο Flammentrupp με χαίτη!
Τετάρτη, 04 Φεβρουαρίου, 2015
 Διαγραφή
Ανώνυμος Ο/Η Δημήτρης Αργασταράς είπε...
Ωραίο κείμενο από τον Βασίλη -
στο οποίο διαφαίνεται σαφώς κάποια «λογοτεχνική φλέβα»,
πέρα από την αρθρογραφική δεινότητα...
Πέμπτη, 05 Φεβρουαρίου, 2015
 Διαγραφή

Blogger Ο/Η tzortzadams είπε...
Το διάβασα ξανά και ξανά. Έφτασα σε σημείο να συγκινηθώ πολύ-πάρα πολύ.Και σε ευχαριστώ γι αυτό. Οι ρίζες μας είναι κοινές. Σε όλα όσα περιγράφεις. Η μόνη μου διαφοροποίηση είναι πως εγώ συνεχίζω να ασχολούμαι, να αγοράζω (ελάχιστα πλέον) και να ακούω (φανατικά). Άκου τους μέγιστους Enforcer και θα με θυμηθείς. Είσαι πραγματικός αδελφός του Σπαθιου. Για όσα έγραψες, για όσα πρεσβεύεις....hail!!!!
Πέμπτη, 05 Φεβρουαρίου, 2015
 Διαγραφή
Ανώνυμος Ο/Η Mary Therion Iordanidou είπε...
Τα έχω και τα δυο εισιτήρια στο συρτάρι μου.......το πρώτο έλαβε χώρα στις 12,13,14 του Μάρτη '88, το δεύτερο 13 Σεπτέμβρη της ίδιας χρονιάς...και τα δυο μεγαλειώδη live μιας γενιάς στερημένης από ανάλογα events...
Στους Motorhead ήταν κι ο "Ιππότης του Ήλιου", είχε ανέβει στην σκηνή με αρχαιοελληνική περικεφαλαία!
Παρασκευή, 06 Φεβρουαρίου, 2015
 Διαγραφή

Κυκλοφόρησε: Περιοδικό «Φανταστική Λογοτεχνία», τεύχος 15




 1) Αναζητήστε το νέο τεύχος στο κέντρο των Αθηνών:

  Βιβλιοπωλεία:
  Πολιτεία, Ασκληπιού 1-3 (στις εισόδους για το υπόγειο και για το ισόγειο στο τμήμα λογοτεχνίας)

 Solaris, Μπόταση 6

 Comicon, Σόλωνος 128

 Comicstrip, Σόλωνος 125

 Tilt, Ασκληπιού 37

  Δισκοπωλεία:
  No Remorse, Γαμβέτα 4

  Metal Era, Εμμανουήλ Μπενάκη 22

 2) Αναζητήστε το στην Καλλιθέα

  Βιβλιοπωλεία-Καταστήματα Μοντελισμού
  A & S kits-models, Αριστείδου 157-159

 3) Αναζητήστε το στην Θεσσαλονίκη:

  Βιβλιοπωλεία
  Άγνωστη Καντάθ, Αιμιλιανού Γρεβενών 6 (πλατεία Ναυαρίνου)

  Αριστοτέλειο, Ερμού 61




Επιπλέον σημεία διανομής και άλλες πόλεις θα ανακοινωθούν τις προσεχείς ημέρες.

Η Βασίλισσα του Χιονιού: Ένα παραμύθι γεμάτο συμβολισμούς. Μια Ρομαντική, Φαντασιακή υπέρβαση του εργαλειακού ορθολογισμού


του Σταμάτη Μαμούτου

Είναι γεγονός πως ο Δανός Χανς Κρίστιαν Άντερσεν (1805-1875) αποτέλεσε έναν από τους κορυφαίους συγγραφείς παραμυθιών. Όντας δημιουργός που διέθετε την ανεξάντλητη φαντασία ενός αιώνιου παιδιού, προσανατόλισε την λογοτεχνική του καλλιέργεια βασιζόμενος στην αγάπη για τους λαϊκούς θρύλους της χώρας του και στην βαθιά γνώση των Γερμανών ρομαντικών από τον Νοβάλις έως τον Χόφμαν. Από το 1835, όταν και δημοσίευσε την πρώτη του συλλογή παραμυθιών με τον τίτλο Παραμύθια και ιστορίες, μέχρι και το 1872, ο Άντερσεν σχεδόν κάθε χρόνο παρουσίαζε στο αναγνωστικό κοινό κι από ένα καινούργιο βιβλίο παραμυθιών. Το αποτέλεσμα ήταν να αναγνωριστεί ως μια από τις σημαντικότερες προσωπικότητες του ύστερου Ρομαντισμού.

Κάποια από τα πιο γνωστά του παραμύθια είναι Οι έντεκα κύκνοι, Το ασχημόπαπο, Το μολυβένιο στρατιωτάκι, Η πριγκίπισσα και το μπιζέλι και Τα καινούργια ρούχα του Αυτοκράτορα. Ωστόσο, εκείνο με το οποίο θα καταπιαστούμε σε αυτό το άρθρο είναι Η Βασίλισσα του χιονιού. Και τούτο, γιατί το συγκεκριμένο παραμύθι βασίζεται σε έναν έξοχο συμβολισμό, που αναδεικνύει την ρομαντική αντίθεση στην κυριαρχία του ορθού Λόγου ως πνευματικού θεμέλιου της Νεωτερικότητας. 


Αν θελήσει κανείς να ερευνήσει τη φύση της αντίθεσης ανάμεσα στον Διαφωτισμό και τον Ρομαντισμό, είθισται να τοποθετεί στο επίκεντρο της προσοχής του την αντιπαράθεση του εργαλειακού ορθολογισμού (που εδράζεται στην φιλοσοφική σκέψη του Διαφωτισμού) και της φαντασίας (που αναδύεται από την παράδοση του Ρομαντισμού). Στα πλαίσια του ρομαντικού στοχασμού η κριτική προς τον ορθολογιστικό κόσμο της νεωτερικότητας συνδέθηκε με την ανάδειξη της φαντασίας σε ύψιστη ανθρώπινη δύναμη αντίληψης και νοηματοδότησης των πραγμάτων. Ωστόσο, στο αξιακό σύνολο του ρομαντικού πεδίου, δίπλα στην φαντασία, στάθηκαν κι άλλα στοιχεία με θεμελιώδη σημασία, όπως το συναίσθημα, η εθνική ταυτότητα, το απόμακρο, το νοσταλγικό και το ονειρώδες.

Στην περίπτωση της Βασίλισσας του χιονιού, η φαντασία του Άντερσεν έπλασε ένα από τα πιο όμορφα παραμύθια που γράφτηκαν ποτέ. Στολισμένος με το πέπλο της φαντασίας, ο πυρήνας της ρομαντικής κριτικής κατά του ορθολογισμού που εμπεριέχει το παραμύθι πηγάζει από το συναισθηματικό στοιχείο. Την αγνότητα και την ένταση των συναισθημάτων προτείνει ο Άντερσεν ως αντίδοτα στο απονευρωτικό δηλητήριο του ψυχρού ορθολογισμού.  Ως τελικός του στόχος προβάλλει η κατάκτηση της «αέναης παιδικότητας». Η πρόκριση, δηλαδή, της συναισθηματικής πληρότητας και διαύγειας του παιδικού ψυχισμού, ως απεγνωσμένη (ενδεχομένως και μάταιη, αλλά σίγουρα όμορφη) αντίσταση στην φθορά του χρόνου, που «βαραίνει» τον άνθρωπο κάνοντάς τον όλο και πιο «υλικό», όλο και πιο ευάλωτο στις παγίδες του ορθολογισμού και του Νεωτερικού τρόπου ζωής. Ας δούμε, όμως, με ποιον τρόπο το κάνει ο Δανός λογοτέχνης.

Η υπόθεση του παραμυθιού έχει ως εξής. Ένας κακός καλικάντζαρος έφτιαξε έναν μαγικό καθρέφτη που ό,τι καλό και όμορφο καθρεφτιζόταν επάνω του το μίκραινε τόσο ώστε μόλις και φαινόταν ενώ το κακό και το άσχημο το έδειχνε ακόμη πιο μεγάλο και αποκρουστικό. Η επιτυχία του καθρέφτη έκανε τους καλικάντζαρους να ξεθαρρέψουν και να πετάξουν κρατώντας τον στον ουρανό για να κοροϊδέψουν τους αγγέλους. Επειδή, όμως, πέταξαν πολύ ψηλά, ο καθρέφτης τους γλίστρησε και έπεσε στην γη. Το αποτέλεσμα ήταν να κομματιαστεί σε δισεκατομμύρια θρύψαλα. Από τότε τα πράγματα χειροτέρεψαν στη γη γιατί τα κομμάτια, που είχαν την δύναμη του καθρέφτη, έμπαιναν στα μάτια ανθρώπων κι αυτοί έβλεπαν τα πράγματα παραμορφωμένα. Σε άλλων ανθρώπων τα θρύψαλα μπήκαν στην καρδιά και τους την πάγωσαν. Υπήρχαν επίσης πολλά θρύψαλα που συνέχισαν να αιωρούνται.


Εκείνη την εποχή, σε μια γειτονιά με ανθισμένους κήπους, μεγάλωναν μαζί ένα αγοράκι (ο Κέυ) και ένα κοριτσάκι (η Γκέρντα), που αγαπιούνταν σαν αδέρφια. «Τα δυο παιδάκια κρατιούνταν απ’ το χέρι, φιλούσαν τα τριαντάφυλλα, κοίταζαν το ολοκάθαρο φως του ήλιου του Θεού και του μιλούσαν σαν να ήταν εκεί ο μικρός Χριστούλης».[1] Μια μέρα, εκεί που κάθονταν τα δυο παιδάκια, έφτασαν τα αιωρούμενα κομμάτια του απαίσιου καθρέφτη και δυστυχώς δυο απ’ τα κομμάτια του κατέληξαν στον μικρό Κέυ. Το ένα μπήκε στο μάτι και το άλλο στάθηκε στην καρδιά του. Από τότε άρχισε να αλλάζει συμπεριφορά. Ξερίζωνε τα τριαντάφυλλα, βαριόταν τα παραμύθια και ειρωνευόταν τους ανθρώπους. Ο κόσμος άρχισε να τον επαινεί για την εξυπνάδα του κι ο ίδιος άλλαξε συνήθειες και παιχνίδια. Τελικά έφυγε από την μικρή του γειτονιά και εγκατέλειψε την Γκέρντα. Όμως, καθώς είχε πάει να παίξει στη μεγάλη πλατεία, ένα μεγάλο έλκηθρο τον πήρε και τον ταξίδεψε στην άκρη του κόσμου. Εκείνος δοκίμασε να φωνάξει ή να πει το «Πάτερ Ημών», ζητώντας βοήθεια από τον Θεό, αλλά το είχε ξεχάσει. Το μόνο που θυμόταν ήταν η προπαίδεια!

Τελικά, αυτή που τον είχε απαγάγει ήταν η «Βασίλισσα του χιονιού». Όταν η βασίλισσα του έδωσε δυο φιλιά ο Κέυ ξέχασε οριστικά την μικρή Γκέρντα και όλους τους δικούς του. «Την κοίταξε. Ήταν πανέμορφη, δεν μπορούσε να φανταστεί άλλο πρόσωπο που ν’ ακτινοβολεί τόση εξυπνάδα και γοητεία. Δεν του φαινόταν πια σαν να ήταν από πάγο…Την έβλεπε τέλεια».[2] Έπειτα, η βασίλισσα του χιονιού τον πήρε και πέταξαν στον ουρανό.


Σε αυτό το σημείο θα κάνουμε μια παύση της σύντομης εξιστόρησης του παραμυθιού για να ξεκινήσουμε την ερμηνεία του. Όπως γίνεται σαφές σε κάθε αναγνώστη που έχει αντιληφθεί το γενικότερο πνεύμα του Ρομαντισμού, η «Βασίλισσα του χιονιού» βρίθει συμβολισμών. Η ίδια η «Βασίλισσα» είναι η Λογική, η δύναμη του Ορθού Λόγου. Ψυχρή, γοητευτική, ακτινοβολώντας εξυπνάδα και ταξιδεύοντας τους ανθρώπους στους ουρανούς, απαγάγει τον μικρό Κέυ και τον αποκόπτει από το περιβάλλον του. Ωστόσο, για να μπορέσει να γοητεύσει τον μικρό, είχε προηγηθεί η προσβολή του από τα θρύψαλα του καθρέφτη των καλικάτζαρων. Ο καθρέφτης είναι το όπλο του Κακού. Παραμορφώνει τον κόσμο και κρύβει από τα μάτια των ανθρώπων το Αγαθό. Είναι το μέσο της διαβολής που πηγάζει από τις δυνάμεις του κακού και αιωρείται στη γη, προσβάλλοντας τις ανθρώπινες ψυχές. Η ψυχρή Λογική, δηλαδή, βασίζει την επικράτησή της επί της αυθορμησίας και της αγνής παιδικότητας του ανθρώπινου ψυχισμού, στην φθοροποιό επίδραση του κακού (που λαμβάνει χώρα μέσω των κομματιών του καθρέφτη).


Είναι σαφές ότι στην σκέψη του Άντερσεν μπορούμε να ανιχνεύσουμε τα κύρια στοιχεία ενός παραδοσιακού ιδεαλισμού με πλατωνικές κι ασφαλώς χριστιανικές καταβολές, σύμφωνα με τον οποίο ο κόσμος της υλικής εμπειρίας είναι φθαρτός ενώ σε ένα πεδίο βαθύτερο και πέρα από αυτόν, υπάρχει ένας πυρήνας κάποιου αρχετυπικού καλού. Η ανθρώπινη ψυχή στην παιδική της κατάσταση διατηρεί κάτι από αυτή την αρχετυπική καλοσύνη. Ωστόσο, η φθορά και το κακό που διαποτίζουν τον κόσμο της καθημερινότητας μπορούν να αποχυμώσουν αυτό τον παιδικό ψυχισμό. Σημαντικό στοιχείο, όσον αφορά την φιλοσοφική και πολιτική σκέψη του Άντερσεν, είναι το γεγονός ότι ως εργαλείο των φθοροποιών δυνάμεων του κακού παρουσιάζει την εργαλειακή λογική. Το νοητικό θεμέλιο, δηλαδή, του κόσμου της νεωτερικής εποχής, που έχει τις καταβολές του στην φιλοσοφία του Διαφωτισμού. Συμπεραίνουμε, δηλαδή, ότι ο τρόπος σκέψης του Διαφωτισμού, ο οποίος επικράτησε κατά την εποχή της νεωτερικότητας διαμορφώνοντας τις επικρατούσες τάσεις του μοντερνιστικού δυτικού κόσμου, αποτελεί εκδοχή της αέναης φθοροποιού κακίας που διαποτίζει τον κόσμο της υλικής εμπειρίας από τις καταβολές του. Συνέπεια αυτού του τρόπου σκέψης είναι ο πνευματικός αποπροσανατολισμός του ανθρώπου από το πεδίο της αρχετυπικής καλοσύνης, στο οποίο θα έπρεπε να είναι στραμμένος σύμφωνα με την παραδοσιοκρατική -αρχαιοελληνική ή/και χριστιανική- αντίληψη των πραγμάτων.    

Επιπλέον, ο Άντερσεν προσαρμόζει την αφήγησή του σε μια ιδέα χαρακτηριστική της ρομαντικής κοσμοθέασης. Την ιδέα που θέλει σε κάποια, προσδιορισμένη ή απροσδιόριστη, αρχή να επικρατούν τα στοιχεία του αρχετυπικού καλού. Το καλό να συνδέεται, δηλαδή, με το παρελθόν ενώ στη συνέχεια, λόγω της φθοροποιού επίδρασης κάποιου νεωτερισμού, η παραδεισένια αρχή να μαραζώνει, να εκφυλίζεται και το όμορφο παρελθόν να εκπίπτει σε ένα άψυχο και εφιαλτικό παρόν. 

Ο μικρός Κέυ προσβάλλεται από την μαγεία του διαβολικού καθρέφτη, τουτέστιν από το πνεύμα του κακού, και αρχίζει να συμπεριφέρεται ως έξυπνος. Όπως διευκρινίζει ο Άντερσεν, «ο κόσμος άρχισε να τον επαινεί για την εξυπνάδα του», πράγμα που υποδηλώνει ότι ο Δανός παραμυθάς υιοθετούσε την συντηρητικά ιδεαλιστική θέση ότι η επικρατούσα τάση συμπεριφορών στον υλικό κόσμο είναι σαθρή. Στον κόσμο αυτόν επαινείται η εξυπνάδα, η σκληρότητα και η Λογική. Όχι η αγνότητα, η φαντασία και ο τρυφερός παιδικός αυθορμητισμός.

Η μεταστροφή του Κέυ προς το πρότυπο του «έξυπνου» μικρού αποτελεί την αρχική φάση μιας πλήρους αλλαγής. Είναι το υπόβαθρο στο οποίο θα γονιμοποιηθεί η εξουσία της «Βασίλισσας του χιονιού». Όταν ο μικρός την συναντά δέχεται έναν ψυχικό κεραυνοβολισμό. Πρόκειται για μια συμβολική αναπαράσταση του δέους που καταλαμβάνει όσους κάνουν τα πρώτα βήματα στην ιχνηλασία της σοφίας, προκειμένου να κατακτήσουν γνώση. Κάτω από τα πόδια τους ανοίγεται μια άβυσσος. Χάνουν τον κόσμο που γνώριζαν (τον γνωσιακό κόσμο της παράδοσης και του αγνού αυθορμητισμού) και μεταφέρονται σε μια νέα διάσταση (την διάσταση του επιστημονικού λογισμού). 

Ο συναισθηματικός κλονισμός επηρεάζει τον μικρό Κέυ. Τον κάνει να φοβηθεί. Ωστόσο, εκείνη την ύστατη στιγμή που το κυνήγι της γνώσης και η νέα εμπειρία θα πρέπει να συνοδεύονται από πλούσιο ηθικό και συναισθηματικό υπόβαθρο προκειμένου να γονιμοποιηθούν δημιουργικά, που θα πρέπει δηλαδή να συνοδεύονται από τις πνευματικές δυνάμεις του Θεού, τα ένθεα στοιχεία Του έχουν αποστραγγιστεί μέσα από τον μικρό Κέυ. Το αποτέλεσμα είναι να μη θυμάται το «Πάτερ Ημών». Να μην διαθέτει, δηλαδή, κανέναν τρόπο για να απευθυνθεί σε Αυτόν. Ο ορθός Λόγος, πλέον, μπορεί να εισδύσει με ασφάλεια στον προετοιμασμένο νου του και να τον κάνει υπήκοο του ψυχρού του βασιλείου. Πράγμα που τελικά συμβαίνει, όταν η «Βασίλισσα» του δίνει δυο φιλιά. Έκτοτε ο ψυχρός επιστημονικός λογισμός αυτονομείται ολοσχερώς, διαλύει την εσωτερική ισορροπία και υποτάσσει την πνευματικότητα του αγοριού.

Μέσα από αυτή την περιγραφή γίνεται εμφανής άλλος ένας συμβολισμός της ρομαντικής κοσμοθέασης του Άντερσεν. Σύμφωνα με τους ρομαντικούς, ο Διαφωτισμός και η φιλοσοφία του εργαλειακού ορθολογισμού απέσπασαν το κέντρο βάρους της ανθρώπινης προσωπικότητας από την ψυχή και το μετέφεραν στο πεδίο του ψυχρού Λόγου. Έκτοτε η ψυχή, η έδρα της ανθρώπινης ποιότητας, ζει μακριά από την αληθινή της εστία[3]. Όπως πολύ χαρακτηριστικά είχε γράψει ένας από τους σημαντικούς Γερμανούς ρομαντικούς, ο Φρειδερίκος Σλέγκελ, στη νεωτερική εποχή η ψυχή βρίσκεται «κάτω από τις πένθιμες ιτιές της εξορίας[4]». Αυτή την εξορία, την μεγάλη απόσταση, συμβολίζει η απαγωγή του μικρού Κέυ στο μακρινό και παλάτι της «Βασίλισσας του χιονιού».

Ας δούμε όμως πως εξελίσσεται η υπόθεση του παραμυθιού για να καταφέρουμε να εξάγουμε τα τελικά μας συμπεράσματα. Η μικρή Γκέρντα ξεκίνησε να βρει τον Κέυ. Διέσχισε έναν μαγικό ποταμό, έμεινε στο φιλόξενο σπίτι μιας γριάς μάγισσας, εισήλθε μαζί με δυο κοράκια στον πύργο της πριγκίπισσας ενός μαγικού βασιλείου, αιχμαλωτίστηκε από ληστές, απελευθερώθηκε για να καταλήξει στη Λαπωνία, όπου μια Φινλανδή μάγισσα την ενίσχυσε με ένα ξόρκι και της είπε τι είχε συμβεί στον Κέυ. Ο τάρανδος που μετέφερε την Γκέρντα ρώτησε την Φινλανδή αν είχε κάποιο ξόρκι για να λυτρώσει τον Κέυ, όμως εκείνη του απάντησε πως η μόνη δύναμη που μπορούσε να το πετύχει αυτό ήταν η δύναμη της καρδιάς της Γκέρντα. Η δύναμη ενός αθώου γλυκού παιδιού. Τελικά η Γκέρντα ξεκίνησε για το παλάτι της «Βασίλισσας του χιονιού» αλλά δέχτηκε επίθεση από μια ορδή νιφάδων χιονιού, που υπηρετούσαν την κυρία τους. Ζήτησε, όμως, την βοήθεια του Θεού και μια λεγεώνα αγγέλων με πανοπλίες και δόρατα ανταποκρίθηκε στο κάλεσμα και πολέμησε τις νιφάδες. 


Εν τω μεταξύ, στο παγωμένο παλάτι της Βασίλισσας, ο Κέυ έπιανε λεία κομμάτια πάγου και μετά τα τοποθετούσε με διάφορους τρόπους φτιάχνοντας «κάθε λογής σχήματα, παίζοντας το παγερό παιχνίδι της λογικής. Και του φαινόταν πως αυτά τα σχήματα ήταν αξιόλογα, για να μην πούμε και πολύ σπουδαία! Βλέπετε, του είχε μπει εκείνο το κομματάκι γυαλί μέσα στο μάτι! Πάλευε λοιπόν με τα σχήματα που έφτιαχναν κάθε φορά κι από μια λέξη, αλλά ποτέ δεν κατάφερνε να φτιάξει εκείνη ακριβώς την λέξη που ήθελε, την λέξη Αιωνιότητα. Κοίταζε τα κομμάτια του πάγου, σκεφτόταν και ξανασκεφτόταν…κι ήταν ακίνητος, τόσο ακίνητος που έλεγες πως είχε πεθάνει από το κρύο».[5] Εκείνη την ώρα, η Γκέρντα μπήκε στον πύργο, αγκάλιασε σφιχτά τον Κέυ κι έκλαψε με καυτά δάκρυα. Τα δάκρυα κύλησαν στο στήθος του αγοριού και έφτασαν στην καρδιά του, έλιωσαν τον πάγο και παρέσυραν το γυαλί που ήταν καρφωμένο εκεί. Κι έκλαψε και ο Κέυ κι έφυγε το γυαλάκι από το μάτι του. Και όταν σφιχταγκαλιάστηκαν, ήταν τόσο μεγάλη η ευτυχία τους, που οι πλάκες γύρω τους σχημάτισαν την λέξη Αιωνιότητα. 


Και γύρισαν πίσω στην πόλη και στην γειτονιά τους. Τότε αντιλήφθηκαν πως είχαν γίνει μεγάλοι. Κάθισαν στα παιδικά τους σκαμνάκια και ξέχασαν όσα πέρασαν στον άδειο πύργο της Βασίλισσας του χιονιού σα να ήταν όνειρο. «Κάθονταν εκεί, κι οι δυο μαζί, μεγάλοι και παιδιά συνάμα, παιδιά στην καρδιά. Κι ήταν καλοκαίρι, ζεστό κι ευλογημένο καλοκαίρι».[6]

Όπως γίνεται σαφές η συνέχεια του υπέροχου αυτού παραμυθιού μας βοηθά να αποκρυπτογραφήσουμε με ασφάλεια τα συμβολικά του νοήματα. Ο Κέυ βρίσκεται κλεισμένος στον παγωμένο πύργο της Λογικής και παίζει το παγερό της παιχνίδι. Έχουμε για αρχή μια επαναφορά από τον Άντερσεν της συνηθισμένης αφήγησης στους λαϊκούς θρύλους των ευρωπαϊκών εθνών, που θέλει το χιονισμένο και αφιλόξενα χειμωνιάτικο τοπίο να αντιστοιχεί σε εποχές ή τόπους όπου επικρατεί το κακό. Ο μικρός χρησιμοποιεί τα λογικά εργαλεία, τα οποία ο συγγραφέας παρουσιάζει ως λεία κομμάτια πάγου, και δημιουργεί σχήματα που φαίνονται αξιόλογα. Ωστόσο, όσο κι αν προσπαθεί, δεν καταφέρνει με τα εργαλεία της Λογικής να δημιουργήσει την λέξη Αιωνιότητα.

Πρόκειται για μια σαφή αναφορά του Άντερσεν στην ανικανότητα της Λογικής και της επιστημονικής σκέψης να απαντήσει στα αιώνια ερωτήματα και να προσεγγίσει το Απόλυτο. Όπως και στην σκέψη κάθε ρομαντικού, έτσι και σε εκείνη του κορυφαίου Δανού λογοτέχνη, η λογική αποτελεί μια ανθρώπινη δυνατότητα που είναι χρήσιμη για την ρύθμιση των επί μέρους θεμάτων της καθημερινότητας. Ωστόσο της είναι αδύνατο να υπερβεί την καθημερινή εμπειρία για συλλάβει τις αρχετυπικές Ιδέες και την απολυτότητα του Αγαθού. Το Αγαθό μπορεί να εκφραστεί μοναχά μέσω της συναισθηματικής πλήρωσης και της ηθικής διαύγειας. Έτσι, όταν τα δυο παιδιά δακρυσμένα και συγκινημένα αγκαλιάζονται, η επέλαση της συναισθηματικής πλημμυρίδας θραύει το κέλυφος της Λογικής και η απόσταση ανάμεσα στο υλικό περιβάλλον και την Αιωνιότητα εκμηδενίζεται. Το αποτέλεσμα είναι οι πλάκες του πάγου που χρησιμοποιούσε με λογικές μεθόδους προηγουμένως ο Κέυ για να φτιάξει τα σχήματά του, να μετακινηθούν από μόνες τους και να σχηματίσουν την λέξη Αιωνιότητα. Μια Αιωνιότητα που κερδήθηκε με την αγάπη και όχι με την ψυχρή λογική.

Το εξαιρετικό αυτό παραμύθι, όπως προαναφέρθηκε, εκφράζει συμβολικά την συνολική τοποθέτηση της ρομαντικής κοσμοθέασης απέναντι στην κατάσταση που διαμορφώθηκε κατά την εποχή της Νεωτερικότητας, με την κυριαρχία του ορθολογισμού ως ριζικό στοιχείο δόμησης της συνείδησης του νεωτερικού ανθρώπου. Την επανάσταση, δηλαδή, των «αριστοκρατών της αισθητικής» που θεώρησαν ότι η Ουσία της ανθρώπινης πνευματικότητας βρίσκεται στην αγνότητα, στην συναισθηματική πληρότητα, στην φαντασία και στην ηθική καθαρότητα, αντιμαχόμενοι την πρωτοκαθεδρία της λογικής.

Το τέλος του παραμυθιού είναι πραγματικά συγκινητικό. Η εικόνα των δυο παιδιών, που μέσα από τις περιπέτειες τους χάνουν την αίσθηση του χρόνου και γυρίζουν στα σπίτια τους ενηλικιωμένα όπου και βρίσκουν στο μέρος που άφησαν τα παιδικά τους καρεκλάκια ανέπαφα, είναι αδιαμφισβήτητα συγκλονιστική


α) Η μνήμη (που ενεργοποιείται μέσω της εικόνας των παιδικών καρεκλών, η οποία εικόνα οδηγεί σε μια νοερή αναδρομή στα περασμένα και στον χρόνο που κύλησε  μέχρι τα δυο παιδιά να επιστρέψουν), β) η εκχύλιση συναισθημάτων (η οποία πηγάζει από την θέα των παιδικών καρεκλών και των όσων αυτές συμβολίζουν, μικρότητα/αθωότητα/παιδικότητα), γ) η συνειδητοποίηση της ανθρώπινης μοίρας (που συνδέεται με την αντίληψη της παρόδου του χρόνου, την απώλεια της παιδικότητας και τη «ροπή προς τον κόσμο της ύλης» στον οποίο «βυθίζει» τον άνθρωπο η ενηλικίωση), δ) η ανακουφιστική αίσθηση της επιστροφής (που συνοδεύει κάθε περιπετειώδη διάθεση του ανθρώπινου ψυχισμού και προϊδεάζει για τη θετική έκβασή της) και ε) η κάθαρση της νίκης (η οποία αποτελεί το τελικό κεκτημένο των δυο πρωταγωνιστών που, ξεπερνώντας μέσω της αγάπης τους πειρασμούς του πεπερασμένου κόσμου της λογικής, κατάφεραν να ανυψωθούν σε ανώτερα ηθικά επίπεδα, κερδίζοντας μια θέση στο βασίλειο της αιώνιας παιδικότητας) συμπλέκονται και γίνονται ένα πολυεπίπεδο συναισθηματικό και γνωστικό κεκτημένο, που συγκλονίζει τον αναγνώστη στην τελευταία αυτή σκηνή του παραμυθιού.

Ο Ανίκητος Ήλιος, ως γλυκός άρχων ενός ευλογημένου βασιλείου, δεν θα μπορούσε παρά να αγκαλιάσει με τις χρυσές του ακτίνες την κατάκτηση του παντοτινού ζεστού καλοκαιριού της αέναης παιδικότητας.

[1] Χ.Κ. Άντερσεν, «Η βασίλισσα του χιονιού», μετάφραση Γιάννης Ιωαννίδης, εκδόσεις Ύψιλον, 1988,  σελίδα 15
[2] Ο.π. σελίδα 22.
[3] Michael Lowy και Robert Sayre, Εξέγερση και Μελαγχολία. Ο Ρομαντισμός στους αντίποδες της Νεωτερικότητας, μτφρ. Δέσποινα Καββαδία, Εναλλακτικές Εκδόσεις, Αθήνα, 1999,  σελίδα 92.
[4] F. Schlegel, European Romanticism: Self Definition, επμλ. L. Furst, Λονδίνο, Methuen, 1980, σελίδα 36, στο Michael Lowy και Robert Sayre, Εξέγερση και Μελαγχολία…σελίδα 92.
[5] Χ.Κ. Άντερσεν, «Η βασίλισσα του χιονιού», μετάφραση Γιάννης Ιωαννίδης, εκδόσεις Ύψιλον, 1988 σελίδα 73.
[6] Ο.π σελίδα 79.


Σχόλια:


 Ο/Η Flammentrupp είπε...
Καλή Χρονιά σε όλους τους αδελφούς της Πένας και του Σπαθιού. Με καθαρότητα μυαλού κι ευχέρεια κινήσεων προς το ατομικό και συνολικό Αγαθό.
Τρίτη, 30 Δεκεμβρίου, 2014
 Διαγραφή
Ανώνυμος Ο/Η Χάρης είπε...
!!!
Τρίτη, 30 Δεκεμβρίου, 2014
 Διαγραφή
Blogger Ο/Η tzortzadams είπε...
Άρθρο-οδηγός ρομαντισμού. Καλή χρονιά σε όλους τους αδελφούς της πένας κ του σπαθιού. Οι δύσκολες εποχές που έρχονται ας μας βρουν ενωμένους κάτω από τη σημαία του ανίκητου ήλιου....heil!
Τρίτη, 30 Δεκεμβρίου, 2014
 Διαγραφή
Blogger Ο/Η P A L A D I N είπε...
Χαρούμενη νέα χρονιά σε όλους!
Τετάρτη, 31 Δεκεμβρίου, 2014
 Διαγραφή
Ανώνυμος Ο/Η Δημήτρης Αργασταράς είπε...
Ωραίο άρθρο !

Καλή χρονιά με Κουράγιο, Πίστη και Πυγμή !
Τετάρτη, 31 Δεκεμβρίου, 2014
 Διαγραφή
Ανώνυμος Ο/Η Σταμάτης Μαμούτος είπε...
Συναγωνιστές, το κέρας έχει ηχήσει.
Ανάμεσα στους χρόνους....βαδίζουμε. Ακολουθούμε το κάλεσμά του.
Πέρυσι, φέτος, του χρόνου.
Πάντοτε εδώ.

Είθε το 2015 να φέρει υγεία, χαρά και τις νίκες που οι Έλληνες προσδοκούμε.
Τετάρτη, 31 Δεκεμβρίου, 2014
 Διαγραφή
Blogger Ο/Η Battle Angel είπε...
Όμορφο το κείμενο και το νόημά του. Αξιόλογη μεταφορά ρομαντικού πνεύματος εποχής... Αναζήτηση του ιδεατού μέσω της παιδικότητας, όπου διαφυλάσσονται αρχέγονες ανθρώπινες αξίες. Προσπαθώ να κάνω την αναγωγή και σε άλλα αγαπημένα παραμύθια που ακόμα ενδόμυχα κρατάνε συντροφιά στη σκέψη μου και μου ζεσταίνουν την καρδιά. Δεν αποκλείω, όμως, ούτε περιθωριοποιώ τα λογικά μου εργαλεία. Κάποιες φορές προσπαθώ να τα διατηρώ ακόμα και σε μεταφυσικές μου αναζητήσεις. Ίσως τελικά όλα να αποτελούν σκαλοπάτια εκείνης της Σκάλας-προς-τον-Ουρανό… όπου φυσικά το Απόλυτο και η Αιωνιότητα δεν μπορεί να συλληφθεί μέσω της Λογικής, σ’ ένα κόσμο σχέσεων όχι νοημάτων, όπου "τα ψυχρά θερμαίνονται, τα θερμά ψύχονται, τα υγρά ξηραίνονται, τα ξηρά υγραίνουν".

Καλή και Δημιουργική χρονιά φίλοι μου! 
Πέμπτη, 01 Ιανουαρίου, 2015
 Διαγραφή
Ανώνυμος Ο/Η Γιάννης Παπαδημητρόπουλος είπε...
Η χρονιά ξεκινάει με ένα πολύ δυνατό κείμενο που θα μπορούσα να του αποδώσω δεκάδες χαρακτηρισμούς θαυμασμού και επιδοκιμασίας από την πολύ πλούσια ελληνική γλώσσα, αν δεν το είχαν κάνει πριν από μένα τόσο εξαιρετικά, που οι δικοί μου έπαινοι μόνο ως κακέτυπα θα μπορούσαν να ακουστούν.

Είναι μεγάλη χαρά να βλέπω ότι συνεχίζεται η ανάλυση των εννοιών του Ρομαντισμού, τόσο ως καλλιτεχνικού, όσο και ως πολιτικού ρεύματος, με χρήση κειμένων από την ανεξάντλητη καλλιτεχνική του παράδοση, όπως έχει γίνει και πάλι στο παρελθόν, με μουσικές συνθέσεις και ποιήματα.

Το μόνο που μπορώ να πω είναι ότι για αυτό το κείμενο και τη θεωρητική πραγμάτευση του Ρομαντισμού, όπως έχει καταγραφεί θα μπορούσε να ειπωθεί η φράση που έχουν πει για την Παραβολή του Ασώτου σε σχέση με τη διδασκαλία των Χριστιανικών Ευαγγελίων: "Θα μπορούσε να είναι το μόνο που θα σωθεί και πάλι θα αντιπροσωπεύει τέλεια το συνολικό corpus".

Καλή χρονιά σε όλη τη ΦΛΕΦΑΛΟ και τους αναγνώστες του blog, καλή χρονιά σε όλους μας.
Κυριακή, 04 Ιανουαρίου, 2015
 Διαγραφή
Blogger Ο/Η Filietta fil είπε...
Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα η ανάλυση και η προσέγγιση.Με οδηγεί σε μια σωρεία ερωτήσεων που θα γεννούσαν ώρες υπέροχων συζητήσεων.

Η Λογική... παρεξηγημένη έννοια για εμάς τους ανθρώπους, είναι θεϊκή ιδιότητα που μας κληροδοτήθηκε.Δεν έχει καμιά σχέση με τη στείρα λογική.Άνευ της Αγάπης καταντάει μια ψυχρή κι εκτελεστική λειτουργία.Όπως όμως και το συναίσθημα,άνευ της λογικής μας μεταμορφώνει σε έρμαια μιας άκρατης συναισθηματικής νοσηρότητας.Ισορροπία και συμπόρευση.Αγάπη και Σοφία.Λογική και Συναίσθημα.Στο συγκεκριμένο παραμύθι,πολύ σωστά δόθηκε το αντίδοτο της αγάπης μιας και υπερτερούσε η πλάνη(=ψευδαίσθηση=απαίσιος καθρέφτης)της ψυχρής λογικής.Αν υπερτερούσε άραγε το συναίσθημα...τι θα έπρεπε να δοθεί;

Αναμφισβήτητα ζούμε στον κόσμο της ύλης-πλάνης.Εύχομαι να έχουμε ισχυρή θέληση,δύναμη,κρίση,σοφία κι αγάπη, ώστε να μπορέσουμε να εκδηλώσουμε τις αληθινές μας προσωπικότητες και να σταματήσουμε να γινόμαστε έρμαια τόσο στις εξωτερικές όσο και στις εσωτερικές μας βασίλισσες του Χιονιού.
Τρίτη, 06 Ιανουαρίου, 2015
 Διαγραφή
Ανώνυμος Ο/Η Σταμάτης Μαμούτος είπε...
Άγγελε της Μάχης, Γιάννη, Φιλιέττα.....ευχαριστώ από καρδιάς.

Στο πέσιμο της αυλαίας κι αυτής της εορταστικής περιόδου -μιας περιόδου που εκτός απ' τους μόνιμους περισπασμούς της καθημερινότητας του νεωτερικού κόσμου σκιάστηκε κι από την προεκλογική ατμόσφαιρα που δημιούργησε το πολιτικό κατεστημένο της χώρας με πρωταγωνιστή τον αρχικαλικάντζαρο του κυβερνητικού θώκου- χαιρετίζω όλους τους φίλους της λέσχης με τους στίχους και την μουσική ενός σπουδαίου συγκροτήματος.

"How many wars you're fighting out there, this winters morning?
Maybe it's always time for another Christmas song.
Old man he's asleep now but he's got appointments to keep now.
Dreaming of his sons and his daughters,
Proving, proving that the blood is strong"

https://www.youtube.com/watch?v=bPwVGGIJgtE
Τρίτη, 06 Ιανουαρίου, 2015
 Διαγραφή
Blogger Ο/Η Sekte είπε...
Χρονιά πολλά και καλή χρονιά σε όλους.


Πολύ όμορφο και το θέμα και η ανάλυση που δίνεται! Το ταξίδι στο βασίλειο της αιώνιας παιδικότητας ζωντανεύει εκείνα τα μοναδικά συναισθήματα που ενσταλάζονται και καταγράφονται μέσα μας ως πυξίδες του εσωτερικού μας κόσμου. Του μαγικού εκείνου κόσμου της αθωότητας που συνοδεύεται αχνότερα αλλά στους περισσότερους βίαια με την πάλη της με τον λογικό νέο κόσμο. Η ανάμνηση ενός τέτοιου ταξιδιού μπορεί να σώσει τον "κόσμο" με όποια έννοια και αν το συλλάβει κανείς!
Κυριακή, 18 Ιανουαρίου, 2015
 Διαγραφή